Tukuyniykumanta kallpachikuyta kayta ruwanapax: andes castilla simi parlaymanta yachaqakuykunata ñawpaychachiyta. Rixsinakuspawan tinkurikuytawan imaqa may sumax llank´akukusun kay yachachiyninchixpiqa, ruwasqanchistapis ujninkukanam rikhurichisun - wakin ruwasqakunaqa kay wasi uyapi rikhurqurikunman.
Kaypiqa castilla simi parlaymanta yachaqakuxkuna tinkurinqanku. Ujnin yachaqakuxkunapis tantanakuwakullaymantaq munaspaqa; simi parlaymanta yachaqaxkuna, runax simi parlayninwantawan tiyarikuyninmantawan yachaqaxkuna, runa kawsaymanta yachachaqaxkuna, llaxtakuna kawsay yachachiynimanta yachaqaxkunapis ima.
Manchay kusirikusqayku waynu yachaqaxkuna sipas yachaqaxkunapis ima kay yachaqakuypi tantanakuwaykuxtinkuqa.
Freiburgpi, Alemania Jatun llaxtapi, 7manta 9 p´unchaykama, octubre killapi 2009 watamanta
Puquy lluxsiykunamanta ruwakunaymantawan
“Español de los andes simi parlaymanta” ujkax jatun tinku ruwaxkuna tinkunakuytawankamaqa kayta nimuyku:
- Llank´akuy kamachikuna.
- Mayqin yachaykunatatax yachaqay munayku.
- Taripanaku pacha.
- Qhipa jamunaxpi ruwanasqaykukunamanta.
Llank´akuy kamachikuna
Tukuy nuqayku kay kinsa llank´ay kamachixkunawan llank´arikuy munayku:
- Yanapanaku: Tukuy nuqayku yachaqaxkuna yanapanakusqayku, tapurinakuspa, waturinakuspa ruwaykunasninchixta sumax apaykachanapax. Llaxtakunatapis, ayllumanta runa masinchixkunatapis kikillantatax yanaparinallatax.
- Mink´aku: Yachaqaxkunaqa mink´akunanchix tiyan, watunarikuspa, ruwaykunanchixta apaysinakuspa. Llaxtakunawanpis, ayllumanta runa masinchixkunawanpis mink´arikunallatax, yapanayninkutaqa kutiykuchinallatax kasan.
- Tukuyniyku ruwanayku kasan: kayta sumax purichinapaxqa tukuy nuqanchix ruwanayku kasan. Sapa k´ata masikunamanta ruwaynin kamachisqaña, ujninkunapis ruwaysinallankutax tiyan.
Mayquin yachaykunatatax yachaqakuyta munayku
Kaykunapi yachachikuyniykuta astawan kallpachachiy munayku:
- Simikunamanta qhillqakuyninmantawan yachakuy: qhishuamanta aymarantawan castilla simipi parlaykunamanta; Perú llaxtapi parlayninkumanta, ujnin simi parlay yachakuyninmantawan.
- Castilla simi uj jinayasqanmanta aymararayku qhiswaraykumanta ima. Kay parlaykuna uj jinayachisqankunamanta. Gramaticalizaciónmanta purichiyniymantawan ima.
- Simi parlanakuymanta yachaqakuy, runa willanakunakuymanta, kawsana willaykunamantawan, nawpa kawsay parlayninkunamantatawan, simi qhillqanakuymantawan ima.
- Sociolinguisticamanta yahakuykuna, Etnografia linguisticamantawan: karu llaxtakunaman ripunamanta, marq´a llaxtakuna jatunyakusqanmanta, musux ruwanamanta simikunamantawan.
Taripanaku pacha
Chay tukuy yachaykunaqa kaykunapi taripankunqanku:
- Andespi marq´a llaxtakunamanta kanan kasan, Andes llaxtamasinchisqa mana t´akarasqachu, ujllachasqa karisanku, ch´ipasqa jina, tinkurikunkupuni.
- Mayqillanmantapis yachaqakux runapaxwan ima kanan kasan, runx simi parlay puriynintapuni aswan sumaxta qhawaykurispa.
- Tukuy yachaqakuykunata willarispa. Ña wakin yaychakuykunaqa rikhurimusankuña: imaxtinchus jina kaxkunanta rikhurichinapax: Simi parlay chaxrukukunamanta, presencia larvada de categorías nisqa, lengua como macroecología (estructuraciones y reestructuraciones) vinculada a una ecología externa (condiciones sociales, etnográficas) nisqawan ima.
Qhipa jamunaxpi ruwanakuy
Kay iskaykaqkuna ruwanayku kasan: a) internetpi uj wasi pachaykuta (página web nisqa) wakichinatax puriykakachinallatax tukuy laya rikhurinankupax; b) jatun tinkunakunata waturikunanchixpax wakichiy, qhipa ruwanamantawan ima parlarikunanchixpa.
Intenetpi wasi uyayku
- Ruwakunanpax: Intenet wasi pachayku wakichinaykuqa kay jina kanan:
- Kinsa kaxkunapax kanman: Tukuy yachaqakuxkunapax; marq´a llaxta masichixkunapaxpis, yanapakuxkunapaxpis, ayllukunapaxpis, llaxtakunapi qutuchakukunapaxwanpis, yachachixkunapaxwan ima; Yachaqakuy apaykachixkunapaxwan, tukuy runapaxwan ima.
- Internet wasi uyayniykuqa may ima simipi wakichikunqa: Castilla simipi, Qhishua simipipis, Ingles simipipis, ujninkuna simipis ima).
- Wakin andes castilla simi parlaymanta internet wasi uyaman ima t´ipachikunqa.
- Kamachisqa masikuna:
- Internet wasi uyayniykupi simi parlaykunata junt´aykuchinay.
Hella Olbertzwan Stefan Pfänderwan ima, Daniel Alconpata yanapakuyninwan.
- Parlaymanta qhilqanaku wakichiy.
Mario Soto
- P´anqakunata internet wasi uyaykupi ñawirikunapax wakichiy.
Hella Olbertz, Víctor Fernández Mallat
- Qhillqasqa yachakuykuna manarax rixsisqamanta wakiychiy.
Chiara Albertinwan España Villegaswan ima
- Wakin andesmanta yachakuykuna axllakuy.
Marta Bulnes-Vera
- Wakin parlay simiman tixraxkuna.
Anna Babel, Víctor Fernández Mallat, Mario Soto, Chiara Albertin
Tinkunakuy
- Iskaykax jatun tinkunata wakichiy (Montrealpi, 20manta 22kama mayu killapi, 2009 watapi). Juan C. Godenzzi, Víctor Fernández.
- Kinsakax jatun tinkunapax Universidad Católica Perú llaxtapi waturix masi. Juan C. Godenzzi.
